Waarom jij jezelf harder straft dan iemand anders ooit zou doen

Je maakt een fout. Je zegt iets wat je niet had moeten zeggen, stelt iemand teleur, doet iets waar je achteraf spijt van hebt.

En dan (vrijwel meteen) verschuift er iets. Niet alleen je gedrag voelde fout. JIJ voelt fout.

Je trekt je terug. Je gunt jezelf niets. Geen plezier, geen lichtheid, geen ruimte. Alsof je eerst moet boeten voordat je weer mag bestaan.

Ik zie het regelmatig in mijn werk als coach maar ook ervaar ik zelf wel eens die valkuil. En elke keer weer raakt het me.

Iets fout doen is niet hetzelfde als fout zijn

Er zit een wereld van verschil tussen "ik deed iets verkeerd" en "ik bén verkeerd."

Het eerste is verantwoordelijkheid nemen. Het tweede is jezelf afwijzen.

Schuld kan iets gezonds zijn. Het is een signaal dat iets niet klopt met wie je wil zijn. Het mooie is dat je daar dus van kunt leren.

Maar schaamte werkt anders. Schaamte fluistert of schreeuwt zelfs: er klopt iets niet aan mij. En vanuit die overtuiging ga je jezelf niet bijsturen maar je gaat jezelf straffen.

De strengste mensen zijn vaak de meest zorgzame mensen

Wat ik zie bij jongvolwassenen die zichzelf zo hard aanpakken: ze hebben een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Ze willen het goed doen. Ze willen niemand teleurstellen. De lat ligt hoog, soms onmenselijk hoog.

En op het moment dat ze daaronder doorgaan, verschijnt de innerlijke rechter. Geen mildheid. Geen nuance. Geen "ik ben ook maar een mens." Alleen: zie je wel. Jij verpest het altijd. Jij had beter moeten weten.

Wat me in mijn werk steeds weer opvalt: die innerlijke stem is vaak veel harder dan ze ooit tegen iemand anders zouden zijn. Ze zouden een vriend nooit zo toespreken. Zichzelf wel, zonder aarzeling.

Zelfstraf voelt soms als volwassen zijn

Ik merk ook dat mensen die zichzelf zo aanpakken, het vaak niet eens herkennen als zelfstraf. Het voelt voor hen als verantwoordelijkheid nemen. Als serieus zijn. Als ik los dit zelf op.

Maar jezelf kapot analyseren is geen kracht. Jezelf klein houden is geen verantwoordelijkheid nemen. En jezelf niets gunnen maakt de fout niet ongedaan.

Hoe harder je jezelf straft, hoe kleiner je wordt. Je sluit je af. Je praat minder. Je laat minder van jezelf zien. En precies daar verlies je verbinding met anderen, en met jezelf.

Dat is het moment waarop ik als coach denk: hier zit iemand die het zo waard is om gezien te worden en die zichzelf precies dat onmogelijk maakt. Het liefst wil ik zo iemand door elkaar rammelen maarja dat is niet professioneel.

Wat als één fout niet je hele identiteit bepaalt?

Stel jezelf eens eerlijk deze vragen: zou je een vriend na één fout volledig afschrijven? Geloof je echt dat mensen alleen waardevol zijn als ze perfect zijn? Denk je dat groei ontstaat door jezelf af te breken?

Of… zou het kunnen dat je gewoon mens bent?

Mens zijn betekent dat je soms misgaat. Dat je leert door te vallen. Dat je achteraf denkt: dit had ik anders gewild. Dat maakt je niet waardeloos. Dat maakt je lerend.

De wereld is niet zo zwart-wit als de stem in je hoofd je wil laten geloven.

Jouw waarde staat niet ter discussie

Je gedrag kun je bespreken. Je keuzes kun je bijsturen. Je verantwoordelijkheid kun je nemen.

Maar jouw waarde als mens? Die staat niet op het spel. Niet na een fout. Niet na een verkeerde keuze. Niet na een periode waarin je vastzat.

Wat ik heb geleerd in mijn werk: zelfstraf zit vaak veel dieper dan het lijkt. Het is zelden een bewuste keuze. Het is een patroon dat ooit ergens zin had. Een manier om jezelf scherp te houden, veilig te houden, teleurstelling voor te zijn.

Maar op een gegeven moment werkt het niet meer. Dan houdt het je alleen nog klein.

Misschien hoef je dit niet alleen te dragen

Soms is de stem in je hoofd zo overtuigend dat je hem als waarheid ziet. Maar wat als die strengheid ooit nodig was en nu alleen nog in de weg zit?

Je hoeft dat niet alleen uit te zoeken. En je hoeft er ook niet eerst klaar voor te zijn of het verdiend te hebben.

Dat is precies wat ik zo vaak wil zeggen tegen de mensen die ik begeleid en tegen iedereen die dit leest en denkt: ja, maar bij mij is het anders, bij mij klopt het wel dat ik zo streng ben.

Het klopt niet. Je bent het waard. Ook nu. Ook zo.

Liefs, Ilona

AAN Coaching